دکتر شهرام صادقی

پیچ خوردگی مچ پا
پیش زمینه: در صد زیادی از آسیب های عضلانی اسکلتی بیماران مراجعه کننده به درمانگاه ها و مطب های خصوصی را " پیچ خوردگی مچ پا"  تشکیل می دهد. درمان مناسب معمولا نتایج خوبی در بر دارد. حدود %40 بیمارانی که به طرز مناسب درمان نشده اند دچار علایم مزمن می گردند. هدف از درمان، صرفا کاهش درد نیست. بازیابی قدرت عضلات، محدوده کامل حرکتی  و تعادل مناسب و پیش گیری از تکرار آن نیز اهمیت زیادی دارند.
انواع پیچ خوردگی: پیچ خوردگی های مچ پا به سه دسته تقسیم می شوند:
درجه یک:  کشیدگی خفیف رباط هاست. ورم مختصری وجود دارد. بیمار می تواند روی پا راه برود.
درجه دو:  ورم متوسطی وجود دارد و پارگی ناقص رباط ها به وجود آمده است.
درجه سه:  ورم شدید و پارگی حداقل یک رباط در ناحیه مچ پا وجود دارد.

توجه: گاهی پیچ خوردگی مچ پا با شکستگی استخوان های پا یا دررفتگی ها در مفاصل مربوطه همراه است که باید تشخیص داده شده درمان گردند.

بررسی های تصویری:  بسته به نتایج معاینه، در صورت لزوم از رادیوگرافی ساده،  سی تی اسکن،  ام آرآی استفاده می شود. در برخی موارد، انجام اسکن استخوانی نیز کمک کننده است.

آرتروسکوپی: در مواردی که درد به صورت تحت حاد یا مزمن در آمده است کاربرد دارد. علاوه بر اهمیت تشخیص ارزش درمانی نیز دارد .

برنامه توانبخشی
فیزیوتراپی: معمولا در پیچ خوردگی های متوسط تا شدید کاربرد دارد. دو فاز عمده دارد :
الف) فاز ضد درد: که بیشترتلاش در جهت کاهش درد بیمار است .
ب) توانبخشی: در جهت بهبود محدوده حرکتی مفصل،  تقویت عضلات اطراف مچ پا و تمرینات خاص تعادلی است .
توضیح: اکثر افرادی که سابقه پیچ خوردگی مچ پا داشته اند، پس از پایان دوره حاد ( گچ گیری یا بستن با باند) همچنان از درد موضعی و یا شل بودن مچ پا و کاهش تعادل شکایت دارند. اکثر این  افراد احساس می کنند که مچ پایشان دیگر به اندازه قبل ثبات ندارد .درد در این افراد به علت ایجاد چسبندگی بین رباط ها و بافت های اطراف است و کاهش تعادل به علت اختلال "حس عمقی" است، چراکه گیرنده های حس عمقی عمدتا در رباط ها قرار دارند. فیزیوتراپی تخصصی درمان مناسب در این موارد است.
بیمار زمانی می تواند به فعالیت های ورزشی بپردازد که شرایط   ذیل را داشته باشد:
1) محدوده حرکتی مچ پا کامل و بدون درد باشد.
2) درد وجود نداشته باشد.
3) قدرت عضلات در سمت آسیب دیده، حداقل %80 سمت سالم باشد.
4) بیمار بتواند به مدت سی ثانیه و با چشم بسته روی پای مبتلا بایستد.

صافی کف پا در اطفال

صافی کف پا یعنی عدم وجود قوس طولی در کف پا     در حالت ایستاده. این وضعیت یکی از علل شایع مراجعه بیماران به پزشک است و جالب است بدانید که در مورد اینکه چه قوسی طبیعی است بین پزشکان اختلاف نظر وجود دارد     ! به عبارت دیگر،     ممکن است به نظر یکی از پزشکان،     کف پای فرزند شما صاف باشد ولی به نظر پزشک دیگری این صافی در حد نرمال باشد! البته نگران نباشید،     با توضیحاتی که در قسمت های بعد خواهد آمد، مشخص می شود که این اختلاف نظر چندان هم مهم نیست.

در دوره نوزادی و شیرخوارگی، به علت وجود چربی زیاد در پا، قوس کف پا قابل مشاهده نیست، به تدریج که این چربی کاهش می یابد، قوس کف پا نیز خود را نشان می دهد، به عبارت دیگر تا حدود دو سالگی قوسی در کف پای فرزندتان نخواهید دید ولی به تدریج با افزایش سن، قوس کف پا پدیدار می گردد.

صافی کف پا به کجا می انجامد؟ در حقیقت باید بگوییم که اطلاعات کافی در این زمینه موجود نیست ولی تحقیقات موجود نشان می دهد که بر خلاف تصورعموم، صافی کف پا یک بیماری خطرناک و عارضه دار تلقی نمی شود. به عنوان مثال در کانادا، مطالعه ای که روی 3600 سرباز انجام گرفت، نشان داد که صافی پا مشکل خاصی ایجاد نکرده است. عقیده رایج دیگری که بین مردم وجود دارد، این است که تصور می شود صافی کف پا سبب انحراف انگشت شست می گردد ( , Hallux valgus هالوکس والگوس)، تحقیقی که در انگلستان انجام گرفت این فرضیه را رد کرد.

معاینه

کف پای صاف برحسب نتایج معاینه،از نظر درد و انعطاف پذیری تقسیم بندی می شود (کف پای صاف دردناک، کف پای صاف بدون درد، کف پای صاف انعطاف پذیر و کف پای صاف بدون انعطاف) در هنگام معاینه این بیماران باید سنی که کودک شروع به راه رفتن کرده است و نیز به سابقه بیماری در خانواده دقت شود.(خصوصـأ سابقه وجود بزرگسالان دارای صافی کف پای دردناک(.

باید از کودک در مورد اینکه آیا درد پای وی مانع از انجام فعالیت های ورزشی می گردد سوآل شود. همچنین در مورد پیچ خوردگی مکرر مچ پا نیز باید اطلاعات کامل ثبت شود چرا که وجود این علامت می تواند بیانگر یک اختلال استخوانی باشد. (transal coalition ).

معاینه : باید معاینه کاملی از لگن تا مچ پا انجام گردد. نکته مهمی که بهتر است به آن اشاره کنم این است که از نظرپزشکی، قوس پا در وضعیت ایستاده بررسی می گردد، اکثر افراد وقتی نشسته اند؛ و روی پای آنها وزنی وارد نمی شود، قوس پای ظاهرأ عادی دارند ولی وقتی می ایستند و وزن روی پا وارد می شود، قوس کف پای آنها صاف می شود.

گاهی کوتاهی تاندون آشیل سبب می شود که کف پای فرزند شما صاف به نظر برسد. معاینه دقیق پزشک، می تواند این عارضه را معلوم کند.

درمان

درمان های مختلفی برای صافی کف پا وجود دارند ولی جالب است بدانید که اکثر آنها علمی نیستند و برپایه تجربیات یا نظرات شخصی قرار دارند و تحقیقات علمی معتبری برای اثبات اثربخشی آنها وجود ندارد.

در دانشگاه تگزاس یک تحقیق جالب انجام شد، به این صورت که کودکان دچار صافی کف پا به چهار گروه تقسیم شدند، به یک گروه، کفش طبی به گروه دیگر کفی ساده (heel cup) و به گروه دیگر کفی تخصصی (UCBL ) تجویز شد و این افراد به مدت سه سال تحت نظر متخصص قرار گرفتند. نتیجه بسیار جالب بود، هر چهار گروه شبیه هم بودند!! بنابراین محققان نتیجه گرفتند که استفاده از کفش یا کفی نقشی در درمان کف پای صاف انعطاف پذیر ندارد.

بهترین درمانی که می توان برای صافی کف پای انعطاف پذیر بدون درد پیشنهاد کرد عبارتست از توجیه والدین؛ همانطور که ذکر شد در برخی از موارد کف پای صاف به تدریج قوس طبیعی پدیدارمی گردد و در سایر موارد نیز (یعنی اگر قوس پدیدار نشود و کف پا صاف باقی بماند) عمدتأ مشکال خاصی برای فرد ایجاد نمی کند.

گاهی کوتاهی تاندون آشیل نیز وجود دارد که باید کشش عضله مربوطه را به والدین آموزش داد.

گفتیم که اکثر موارد پای صاف انعطاف پذیر بدون درد هستند؛ ولی در برخی موارد، فرد دجار درد پا، زانو یا کمر می گردد؛ در این موارد، پس از بررسی های لازم؛ می توان استفاده ازکفش یا کفی طبی را دراین موارد توصیه کرد.

و بالاخره، جراحی در موارد ذیل قابل توصیه است:

1- درد پا که با تجویز کفش یا کفی بهبود نیابد.

2- زخم شدن سطح داخلی پا(سر استخوان تالوس )